ବିଦ୍ରୋହରୁ ସମାବେଶୀ ବିକାଶ: ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଦିଗରେ ଓଡ଼ିଶାର ଯାତ୍ରା ।
ଡକ୍ଟର ସତ୍ୟଜିତ୍ ନାୟକ ,ଆଇପିଏସ
ଓଡ଼ିଶା ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ ହେବା କେବଳ ଏକ ହିଂସାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ବୃହତ୍ତର ଦାୟିତ୍ୱର ଆରମ୍ଭ—ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରର ସଫଳତାକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି, ବିକାଶ ଓ ଜନବିଶ୍ୱାସରେ ପରିଣତ କରିବା।
ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବାମପନ୍ଥୀ ଉଗ୍ରବାଦ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗମ ଓ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଛାୟା ପକାଇଥିଲା। ହିଂସା, ରାଜ୍ୟର ଦୁର୍ବଳ ଉପସ୍ଥିତି, ବିକାଶର ମନ୍ଥର ଗତି ଓ ନିରନ୍ତର ଭୟ—ଏସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ଅସାଧାରଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବେଳେ ଆଦିବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସମୁଦାୟ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ଏକ ଐତିହାସିକ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି।
୩୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ରେ ରାଜ୍ୟ ଜାତୀୟ ସମୟସୀମା ପୂରଣ କରି ନକ୍ସଲ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାର ଐତିହାସିକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଏହି ସଫଳତାକୁ ମାନ୍ୟବର କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଅମିତ ଶାହ ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛନ୍ତି।
ଏହା ଉତ୍ସବର ମୁହୂର୍ତ୍ତ—କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନର ମଧ୍ୟ ଏକ ସମୟ।
ଭାରତୀୟ ସ୍କୁଲ୍ ଅଫ୍ ବିଜନେସ୍ (ISB)ର ଭାରତୀ ଇନ୍ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ପଲିସିରେ ଦାଖଲ କରାଯାଇଥିବା “An Analysis of Naxal Insurgency in Odisha: A Multi-faceted Approach” ଶୀର୍ଷକ ନୀତିପତ୍ରରେ ଡଃ ସତ୍ୟଜିତ ନାଏକ, IPS, IGP, Central Range, କଟକ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ନକ୍ସଲବାଦର ସମାଧାନ କେବଳ ପୁଲିସିଂ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଥିପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ସୁଶାସନ, ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ, ସମୁଦାୟର ସହଭାଗିତା ଏବଂ ଅସନ୍ତୋଷର ମୂଳ କାରଣଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ଆବଶ୍ୟକ।
୨୦୨୬ର ଘଟଣାକ୍ରମ ଏହି ସମନ୍ୱିତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ସଫଳତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି।
ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ପୁଲିସିଂରୁ ସମଗ୍ର ସରକାରୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟ
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତି ଦୁର୍ବଳ, ସେବା ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମୁଖ୍ୟଧାରାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଉଗ୍ରବାଦ ବିକଶିତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ପାଏ।
ଉକ୍ତ ନୀତିପତ୍ରରେ ଏକ ବହୁମୁଖୀ ରଣନୀତିର ସୁପାରିସ କରାଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଉନ୍ନତ ଗୁଇନ୍ଦା ସୂଚନା, ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଓ ବିଶେଷୀକୃତ ବାହିନୀର ପ୍ରଭାବୀ ବ୍ୟବହାର; ମଧ୍ୟମକାଳୀନ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ; ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭାବେ ସମୁଦାୟଭିତ୍ତିକ ପୁଲିସିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକ-ରାଜ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଓଡ଼ିଶା ଏହି ମଡେଲକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି। ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଅଭିଯାନରୁ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦିଗରେ ପୁଲିସିଂର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। SOG, DVF, COBRA, CRPF, BSF ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାହିନୀ ମିଳିତ ଭାବେ ମାଓବାଦୀ ନେଟୱର୍କକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ପୁଲିସର ଏହି ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରୟାସ ଅନ୍ତିମ ସଫଳତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ପରିସଂଖ୍ୟାନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଉଗ୍ରବାଦର ପ୍ରଭାବ କ୍ଷେତ୍ରର ସଙ୍କୋଚନ ମାଓବାଦୀ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ରୁତ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଶେଷରେ ଓଡ଼ିଶା ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ ସ୍ଥିତି ହାସଲ କରିଛି।
ଏହା କେବଳ ଏକ ଅପରେସନାଲ୍ ବିଜୟ ନୁହେଁ। ଏହା ସେହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜ୍ୟର ପୁନଃପ୍ରବେଶର ପ୍ରତୀକ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକଦା ସମାନାନ୍ତର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଭାବ ରହିଥିଲା। ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ: ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ଶାସନ ନୀତିପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉଗ୍ରବାଦୀମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ରାସ୍ତା, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର, ରୋଜଗାର ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ସଂଯୋଗକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।ଏକ ନୂଆ ରାସ୍ତା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମୟୋପଯୋଗୀ ଚିକିତ୍ସା ଓ ବଜାର ସୁବିଧା।ଏକ ପୁଲିସ ଥାନା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ପାଇବାର ଦ୍ୱାର।ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ଉଗ୍ରବାଦର ପ୍ରଲୋଭନରୁ ଦୂରେ ରଖିବାର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ।ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍ ଟାୱାର ଅନେକ ସମୟରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ଶିବିର ଭଳି ହିଁ ସ୍ଥିରତାର ଆଧାର ହୋଇପାରେ।
ତେଣୁ ଆଗାମୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍—“ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ”ରୁ “ଶାନ୍ତି-ସୁରକ୍ଷିତ” ଓଡ଼ିଶା ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା। ସୁରକ୍ଷାର ସଫଳତାରୁ ବିକାଶର ସଫଳତା ସଶସ୍ତ୍ର ଉଗ୍ରବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଦୂର କରିଦେବା ଦ୍ୱାରା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି କିମ୍ବା ଅବିଶ୍ୱାସ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ମଧ୍ୟମକାଳୀନ ଯୋଜନାରେ ରୋଜଗାର, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପୁନର୍ବାସନକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବାକୁ ହେବ।ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ହେବା ଉଚିତ୍ କେବଳ ଉଗ୍ରବାଦ ଦମନ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜ୍ୟର ସୁଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ସଂସ୍ଥାଗତ ନିର୍ମାଣ।
ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦିନେ “ସଂଘର୍ଷପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳ” ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆଦିବାସୀ ଉଦ୍ୟୋଗ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ, ଜଙ୍ଗଲ ଆଧାରିତ ଜୀବିକା, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ବିକାଶର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବା ଉଚିତ୍।
ସମୁଦାୟଭିତ୍ତିକ ପୁଲିସିଂ: ଏକ ସେତୁ
ନୀତିପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ୩-ସ୍ତରୀୟ “ଆମ ପୁଲିସ” ମଡେଲ୍ ନକ୍ସଲ-ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗଦର୍ଶକ ହୋଇପାରେ।
ଏବେ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀର ଉପସ୍ଥିତି କେବଳ ବିପଦର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାଗୀଦାରିର ଆଧାର ଭାବେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ—ଗ୍ରାମବାସୀ, ଆଦିବାସୀ ନେତୃତ୍ୱ, ଯୁବକ-ଯୁବତୀ, ମହିଳା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ।
ଜନବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ଭବିଷ୍ୟତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ Force Multiplier।
ବୀରତା ଓ ବଳିଦାନକୁ ସମ୍ମାନ
ଏହି ବିଜୟ ପଛରେ ରହିଛି ପୁଲିସ, COBRA, CRPF ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀର ଅସୀମ ସାହସ ଓ ତ୍ୟାଗ। ଦୁର୍ଗମ ଭୂଭାଗ, ଅନିଶ୍ଚିତ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଜୀବନର ନିରନ୍ତର ବିପଦ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଳିଦାନ ଭବିଷ୍ୟତ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣର ପ୍ରେରଣା ହେବା ଉଚିତ୍।
ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟିରୁ ସତର୍କ
ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ ହେବାର ଅର୍ଥ ବିପଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇଯିବା ନୁହେଁ।
ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିରନ୍ତର ସତର୍କତା ଆବଶ୍ୟକ। କୌଣସି ପ୍ରକାରର ପୁନରୁତ୍ଥାନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ CAPF ଓ ବିଶେଷୀକୃତ ୟୁନିଟ୍ଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକ ଉପସ୍ଥିତି ଜାରି ରହିବା ଦରକାର। ନୂଆ ଅଭିଯୋଗ, ସାମାଜିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା କିମ୍ବା ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଅପବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ଉଗ୍ରବାଦ ନୂଆ ରୂପରେ ଫେରିଆସିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆଗାମୀ ପଥ ହେଉ—
ଭୟ ବିନା ସତର୍କତା,
ବଞ୍ଚିତତା ବିନା ବିକାଶ,
ଅବିଶ୍ୱାସ ବିନା ପୁଲିସିଂ।
ଲାଲ୍ କରିଡରରୁ ବିକାଶ କରିଡର
ଏବେ କାହାଣୀ ବଦଳିବାର ସମୟ ଆସିଛି।
ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ରାସ୍ତା, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ହସ୍ପିଟାଲ୍, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ସୁଯୋଗ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍—ଏନକାଉଣ୍ଟର ସହିତ ନୁହେଁ।
ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଇକୋ-ଟୁରିଜମ୍ର ଆଧାର ହୋଇପାରେ। ଆଦିବାସୀ ଯୁବପିଢ଼ି ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଓ ପେଶାଦାର ଭାବେ ନୂଆ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ। ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ନୂଆ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗର ଆଧାର ହୋଇପାରିବ।
୩୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକ, ପୁଲିସ ଓ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସମିଳିତ ପ୍ରୟାସର ଏକ ଐତିହାସିକ ଦିନ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ସଫଳତାକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱ।
ନକ୍ସଲମୁକ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଅଧିକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଂଯୋଜିତ, ସମାବେଶୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ଭିତ୍ତି।
ଏହିପରି ଭାବେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ବିଜୟ ଶାନ୍ତିର ସୁଫଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଏହିପରି ଭାବେ ଏକ ବିଦ୍ରୋହର ଅବସାନ ଘଟେ—ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜନତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂଆ ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତିର।