ଡିଜିଟାଲ ଇଣ୍ଡିଆରୁ ଡିଜିଟାଲ ଟ୍ୟାକ୍ସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, UPI ଉପରେ MDRକୁ ନେଇ ପ୍ରଣବ ବଳବନ୍ତରାୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର,୨୨/୦୯(ପିପିଟି ):ଡିଜିଟାଲ ଇଣ୍ଡିଆ ଅଭିଯାନକୁ ଦେଶର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟସ୍ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (UPI) ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ରୁ ଚୟନିତ UPI ବ୍ୟବସାୟିକ କାରବାରରେ ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସକାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ (MDR) ଲାଗୁ କରାଯିବା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଧର୍ମଶାଳାର ପୂର୍ବତନ ବିଧାୟକ ପ୍ରଣବ କୁମାର ବଳବନ୍ତରାୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି—ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ କରିବା ପରେ ଏବେ ଏହା ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ପଡ଼ିବ କି? ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ପରୋକ୍ଷ ପ୍ରଭାବ କେତେ ହେବ, ତାହା ନେଇ ସେ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ବଳବନ୍ତରାୟଙ୍କ ମତରେ, UPI ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନକୁ ଅନେକ ଭାବେ ସହଜ କରିଛି। ରାସ୍ତାକଡ଼ ଛୋଟ ଦୋକାନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ QR କୋଡ୍ ସ୍କାନ୍ କରି ଟଙ୍କା ପଠାଇବା ଏବେ ସାଧାରଣ ଘଟଣା। ନଗଦ ଟଙ୍କା ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କମିଛି ଏବଂ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ କାରବାର ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟକୁ ଅଧିକ ସହଜ, ସୁଲଭ ଓ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ କରିବା ଦିଗରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଅକ୍ଟୋବର ୧୫, ୨୦୨୬ରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ସନ-ଟୁ-ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ (P2M) UPI କାରବାରରେ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ରାଶି ଉପରେ ୦.୪ ପ୍ରତିଶତ MDR ଲାଗୁ ହେବ। ୭୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ କାରବାର ପାଇଁ MDR ସର୍ବାଧିକ ୩୦୦ ଟଙ୍କାରେ ସୀମିତ ରହିବ। ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତିରୁ ବ୍ୟକ୍ତି (P2P) UPI କାରବାର ଉପରେ କୌଣସି MDR ଲାଗିବ ନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଅନୁଯାୟୀ, ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁ କାରବାର ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ କାରବାର ମଧ୍ୟ ଶୂନ MDR ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରହିବ। ଫଳରେ ପ୍ରାୟ ୯୬ ପ୍ରତିଶତ P2M କାରବାର ପ୍ରଭାବିତ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର କହିଛନ୍ତି।

ତେବେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ MDRକୁ ନେଇ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚର ଭାର ଶେଷରେ କାହା ଉପରେ ପଡ଼ିବ? ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ MDR ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେବ ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ ଏହା ସିଧାସଳଖ ଆଦାୟ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ପେମେଣ୍ଟ ଏଗ୍ରିଗେଟରମାନଙ୍କୁ ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ନ ପକାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ସରକାର ଏହାର ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ୧୦,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ଏକ ଯୋଗ୍ୟ UPI ବ୍ୟବସାୟିକ କାରବାର ହେଲେ ୦.୪ ପ୍ରତିଶତ ହିସାବରେ MDR ୪୦ ଟଙ୍କା ହେବ। ଏହି ଟଙ୍କା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ନେବା ନିୟମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତଥାପି ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ ଏକ ନୂଆ ଆର୍ଥିକ ଦାୟିତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ବିଶେଷକରି ଯେଉଁ ବ୍ୟବସାୟର ଲାଭ ମାର୍ଜିନ୍ କମ୍‌, ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଜିଟାଲ କାରବାରରେ ଲାଗୁଥିବା ଶୁଳ୍କକୁ ବ୍ୟବସାୟୀ କିପରି ବହନ କରିବେ, ତାହା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପେଟ୍ରୋଲ ପମ୍ପ ମାଲିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାରଣରୁ UPI MDRରୁ ଛାଡ଼ ଦାବି କରିଥିବା ଖବର ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଓ NPCIର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, UPI ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା, ଗ୍ରାହକ ସେବା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଆୟ ମଡେଲ ଆବଶ୍ୟକ। ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ MDR କୌଣସି ସରକାରୀ ଟ୍ୟାକ୍ସ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ସରକାର କିମ୍ବା NPCI ଦ୍ୱାରା ସିଧାସଳଖ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିବା ଶୁଳ୍କ ନୁହେଁ। ଏହା ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ ହେବ।

ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପ୍ରଣବ ବଳବନ୍ତରାୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟର ପ୍ରସାରକୁ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଥିବାବେଳେ ଏବେ ଏହାର ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିବା ନେଇ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସରକାରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ହେବ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ମହଙ୍ଗା ଦରଦାମ ମଧ୍ୟରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଆବଶ୍ୟକତା କିଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଆଉ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ପଡ଼ିବ କି ନାହିଁ।

ବଳବନ୍ତରାୟଙ୍କ ଏହି ମତାମତ ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ଆସିଛି, ଯେତେବେଳେ UPI ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟାପକ ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହୋଇପାରିଛି। ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ୨୪ ବିଲିୟନ କାରବାର ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩୧୧ ବିଲିୟନ ଡଲାର ଥିବା ରଏଟର୍ସ ରିପୋର୍ଟ କରିଛି।

ତେବେ ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନୁହେଁ, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କ, ପେମେଣ୍ଟ ଆପ୍‌ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ମାପିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସରକାରଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂନ MDR ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାରି ରହିବ ଏବଂ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାରବାର ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ରହିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ସାଧାରଣ ଦୈନନ୍ଦିନ କାରବାର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି।

ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବଳବନ୍ତରାୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି—ଡିଜିଟାଲ ଭାରତର ସଫଳତାର ମୂଳ ଆଧାର ହୋଇଥିବା UPI ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ ରହିବା ଦରକାର। ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟର ଲାଭ ସହିତ ଏହାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ମଧ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ନୀତି ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। “Digital India”ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁବିଧା ଦେବା, ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଡିଜିଟାଲ କାରବାରର ଭବିଷ୍ୟତ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ସେ ମତ ରଖିଛନ୍ତି।