ଡାକ୍ତର ସତ୍ୟଜିତ୍ ନାୟକ,ଆଇପିଏସ
ଭାରତ ଏକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ଦେଶ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ଜାତି ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ବର୍ଷସାରା ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ। ଏହା ବିଶେଷକରି ଶିଳ୍ପୀ, କାରିଗର, ଶ୍ରମିକ, ଇଞ୍ଜିନିୟର, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନ। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା
ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶିଳ୍ପୀ ଓ ସ୍ଥପତି। ସେ ନିର୍ମାଣକଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଯାନ୍ତ୍ରିକ କୌଶଳ ଓ କାରିଗରୀ ବିଦ୍ୟାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ପୁରାଣ କଥାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ, ପ୍ରାସାଦ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଭୂମିକାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶିଳ୍ପ, କଳା ଓ ନିର୍ମାଣର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା କେବେ ପାଳନ କରାଯାଏ?
ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିବର୍ଷ କନ୍ୟା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅବସରରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନ, କାରଖାନା, ଗ୍ୟାରେଜ, ଯାନବାହନ ମରାମତି କେନ୍ଦ୍ର, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଓ ଦୋକାନରେ ବିଶେଷ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ। ଶ୍ରମିକ ଓ କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରପାତିକୁ ସଫା କରି ପୂଜା କରନ୍ତି।
ପୂଜାର ପ୍ରସ୍ତୁତି
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ କାରଖାନା, ଦୋକାନ, ଗ୍ୟାରେଜ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଫାସୁତୁରା କରାଯାଏ। ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ମେସିନ, ଗାଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଭଲ ଭାବରେ ସଫା କରାଯାଏ। ପୂଜା ପାଇଁ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଯାଇ ଫୁଲ, ଆଲୋକ, ରଙ୍ଗିନ କପଡ଼ା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାଜସଜ୍ଜାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଯାଏ। ପୂଜା ଦିନ ସମସ୍ତେ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପୂଜାରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି।
ପୂଜାର ବିଶେଷତା
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏହି ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ଜଣେ ଶ୍ରମିକ କିମ୍ବା କାରିଗରଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଉପକରଣ ହେଉଛି ଜୀବିକାର ମୁଖ୍ୟ ସାଧନ। ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଏହି ଦିନ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରମିକ ଓ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଠା ଓ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଭଜନ, କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନର ମଧ୍ୟ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ। ଫଳରେ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଭାଇଚାରା, ଏକତା ଓ ଆନନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା
ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ବହୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ, କାରଖାନା, ଗ୍ୟାରେଜ, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଓ ଯାନବାହନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଏହି ପୂଜାର ବିଶେଷ ଆୟୋଜନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପୂଜା ମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବେ ସଜାଯାଇଥାଏ। ସକାଳୁ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦିନସାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ ରହିଥାଏ।
ପରିବେଶ ଓ ସୁରକ୍ଷା
ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ପୂଜା ପାଳନ ସହିତ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୂଜା ମଣ୍ଡପରେ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ସାଜସଜ୍ଜା ବ୍ୟବହାର କରିବା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ଓ ପୂଜା ପରେ ଅବର୍ଜନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସହିତ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ ପାଳନ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନ ଆମେ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜାର ଶିକ୍ଷା
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ଆମକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଶ୍ରମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ କରାଏ। କୌଣସି କାମ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମ ପଛରେ ଶ୍ରମ ଓ ଦକ୍ଷତା ରହିଥାଏ। ଜଣେ କାରିଗରଙ୍କ ହାତର କୌଶଳ, ଜଣେ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ—ସମସ୍ତେ ସମାଜର ବିକାଶରେ ଅବଦାନ ରଖନ୍ତି।
ଏହି ପୂଜା ଆମକୁ ନିଜ କାମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ହେବା, ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଯତ୍ନ ନେବା ଏବଂ ଶ୍ରମଜୀବୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଦେଶର ଶିଳ୍ପ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶରେ ଶ୍ରମିକ ଓ କାରିଗରମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉପସଂହାର
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା ହେଉଛି ଶ୍ରମ, ସୃଜନଶୀଳତା, କାରିଗରୀ ଦକ୍ଷତା ଓ ନିର୍ମାଣର ଏକ ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ। ଏହି ପର୍ବ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରକାଶ କରୁ। ଏହା ଆମକୁ ପରିଶ୍ରମ, ନିଷ୍ଠା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଦକ୍ଷତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଥାଏ।
ତେଣୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୂଜା କେବଳ ଏକ ପୂଜା କିମ୍ବା ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଶ୍ରମକୁ ସମ୍ମାନ, କାରିଗରୀ କୌଶଳକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ଉନ୍ନତି ପଥରେ ଆଗେଇବାର ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଅବସର। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସଫଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ଏହା ହିଁ ଆମର କାମନା।