ଡ. ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ,
ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ଜେନେରାଲ୍ ଅଫ୍ ପୋଲିସ୍
ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ରେଞ୍ଜ, କଟକ
ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସଙ୍ଗୀତ ପରମ୍ପରାରେ ଅନେକ ପ୍ରତିଭାବାନ କଳାକାର ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେହିକଳାକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନନ୍ୟ। ସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁରେ ‘ଖୋକା ଭାଇ’ ଭାବେପରିଚିତ ଏହି ମହାନ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ କେବଳ ଜଣେ ଗାୟକ ନଥିଲେ; ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସଙ୍ଗୀତକାର, ଗୀତିକାର, ସୁରକାର ଓ ସାହିତ୍ୟ ସ୍ରଷ୍ଟା। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତର ନୂତନତା ଏବଂ ଭାବନାକୁ ସୁରରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାରଅସାଧାରଣ କ୍ଷମତା ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତକୁ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା। ଅକ୍ଟୋବର ୧୨ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମବାର୍ଷିକୀପାଳନ ଅବସରରେ ଆମେ କେବଳ ଜଣେ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କଳାକାରଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉନାହୁଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକଗୌରବକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଛୁ।
ସମୟଠାରୁ ଆଗରେ ଥିବା ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତିଭା
ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଯାତ୍ରା ଥିଲା ସୃଜନଶୀଳତା, ପରୀକ୍ଷାନିରୀକ୍ଷା ଓ ନିରନ୍ତର ସାଧନାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ।ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷାର ସୀମା ବାହାରେ ରହି ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର ପ୍ରତିଭା, ଅଧ୍ୟବସାୟ ଓ ସୃଜନଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରା ବଳରେଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ଶୈଳୀ ଗଢ଼ିଥିଲେ। କଟକ ଆକାଶବାଣୀ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ତାଙ୍କୁ ଗୀତିକାର ଓ ସଙ୍ଗୀତକାର ଭାବେପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ପାରମ୍ପରିକ ସଙ୍ଗୀତର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି ସେ ଆଧୁନିକ ସୁର, ନୂଆ ତାଳଓ ଭାବପ୍ରବଣ ଉପସ୍ଥାପନାର ସମନ୍ୱୟ ଘଟାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତରେ ଥିଲା ନୂତନତା, ସାହସ ଓ ସମୟ ସହିତ ଆଗକୁବଢ଼ିବାର ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛା। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନିଜ ସମୟରେ ଯେତିକି ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେତିକିଆକର୍ଷଣୀୟ ରହିଛି।
ଯେଉଁ ଗୀତ ଆଜି ବି ମନକୁ ଛୁଇଁଯାଏ
ଖୋକା ଭାଇଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଥିଲା ମଣିଷର ମନୋଭାବକୁ ସହଜ ଭାଷା ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ସୁରରେ ପ୍ରକାଶକରିବା। ‘ଯାଯାବର’, ‘ହେ ଫଗୁଣ ତୁମେ ଗଲା ପରେ ପରେ’, ‘ରାଜା ଝିଅ ସଙ୍ଗେ’, ‘ଏ ଜୀବନ ମୋ ଜୀବନ’ ଏବଂ ‘ଯାରେ ମେଘ ଭାସିଯା’ ପରି ଗୀତ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମନରେ ଭଲପାଇବା, ବିରହ, ସ୍ମୃତି ଓ ନଷ୍ଟାଲଜିଆର ଅନେକ ଅନୁଭୂତି ଜାଗ୍ରତକରେ। ତାଙ୍କ ଗୀତରେ ଜୀବନର ସୁଖଦୁଃଖ, ପ୍ରେମର କୋମଳତା, ବିଚ୍ଛେଦର ବେଦନା ଓ ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ଭାବନା ଓଜୀବନ ଅନୁଭୂତିର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ସୁର ଶୁଣିଲେ ମନରେ ଜାଗିଉଠେ ଅତୀତର ସ୍ମୃତି, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ କଥାଓ ଜୀବନର ଅନେକ ଅକୁହା ଅନୁଭବ।
ଓଡ଼ିଆ ସିନେମାରେ ନୂଆ ସଙ୍ଗୀତ ଧାରା
ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତକୁ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ସଫଳତା ସହିତ ସେ ସଙ୍ଗୀତନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ଗୀତିକାର ଓ ସୁରକାର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରତିଭାର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ‘ମାଳାଜହ୍ନ’, ‘ଯାଯାବର’, ‘ନାଗଫାଶ’, ‘ତପୋଇ’ ଓ ‘ସ୍ୱପ୍ନ ସାଗର’ ପରି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସହ ଜଡ଼ିତ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାରପ୍ରମାଣ ଦିଏ। ଲୋକସଙ୍ଗୀତର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ସହ ଆଧୁନିକ ସଙ୍ଗୀତର ସମନ୍ୱୟ ଘଟାଇ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଗୀତକୁ ନୂଆରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତରେ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଜୀବନ, ପରମ୍ପରା, ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ମଣିଷରଆଶାଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରତିଛବି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ ସିନେମାର ଗୀତ କେବଳ କାହାଣୀର ଅଂଶନୁହେଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ଜାତିର ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭାବନାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରକାଶ ହୋଇପାରେ।
ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ଅନ୍ୟତମ ସ୍ୱର
ଖୋକା ଭାଇଙ୍କ ସଫଳତାର ମୂଳରେ ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ମାଟି ଓ ମଣିଷ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଆତ୍ମୀୟତା। ତାଙ୍କଗୀତରେ ଗାଁ ମାଟିର ମହକ, ଲୋକଜୀବନର ସ୍ପନ୍ଦନ, ଯୁବପିଢ଼ିର ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ହୃଦୟର କଥା ଶୁଣିବାକୁମିଳେ। ସେ ବୁଝିଥିଲେ ଯେ ନିଜ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଭାବନା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସହଜରେ ଛୁଇଁପାରେ। ତାଙ୍କ ଗୀତରଶବ୍ଦ ସରଳ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଭାବ ଥିଲା ଗଭୀର। ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ଲୋକକଥା ଓ ଜୀବନଦର୍ଶନ ଭଳି ବିଭିନ୍ନବିଷୟକୁ ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ପୁରୁଣା ସ୍ମୃତିକୁ ସାଇତି ରଖିବାସହ ନୂଆ ପିଢ଼ିକୁ ନିଜ ଭାଷା ଓ ପରମ୍ପରା ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି।
ଦେହ ନାହିଁ, ହେଲେ ସୁର ଅମର
୨୦୦୨ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୭ ତାରିଖରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦେହାବସାନ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ସ୍ୱର ଓ ସୃଷ୍ଟିରମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି। ତାଙ୍କ ଅବଦାନକୁ କେବଳ ଗୀତର ସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରତାଲିକାରେ ମାପିହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ହେଉଛି, ସେ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ମନରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅତୁଟ ରହିଛି। ନୂଆ ପିଢ଼ି ତାଙ୍କ ଗୀତକୁ ଆବିଷ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ତାଙ୍କ ସୁରରେ ନିଜଅତୀତର ସ୍ମୃତି ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିଭାର ମୂଲ୍ୟ ଡିଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ୱୀକୃତିରେସୀମିତ ନୁହେଁ; ମୌଳିକତା, ନିଷ୍ଠା, ଅଧ୍ୟବସାୟ ଓ ମଣିଷର ମନକୁ ବୁଝିବାର କ୍ଷମତା ହିଁ ଜଣେ କଳାକାରଙ୍କୁ ଅମରକରିଥାଏ।
ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଜନ୍ମବାର୍ଷିକୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଅର୍ଥ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ, ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଗୌରବକୁ ସମ୍ମାନଜଣାଇବା। ସମୟ ବଦଳିବ