ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ପୁଲିସ-ଜନତା ସମ୍ପର୍କର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେତୁ ।

ଡ. ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ, ଆଇପିଏସ୍
ଆଇଜିପି, ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ରେଞ୍ଜ, କଟକ

ପୁଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ଓ ଅପରାଧୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଇନଗତ ପଦକ୍ଷେପ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପୁଲିସର ଭୂମିକା ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ। ପୁଲିସର କାର୍ଯ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି ମଣିଷ, ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଇବାର ଅଧିକାର। ଏକ ସୁସ୍ଥ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସମାଜ ପାଇଁ ପୁଲିସ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଗଢ଼ିଉଠେ ନାହିଁ; ନିରନ୍ତର ଭଲ ବ୍ୟବହାର, ନିଷ୍ପକ୍ଷତା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ଜବାବଦେହିତା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ଜଣେ ନାଗରିକ ଯେତେବେଳେ ଥାନାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେ ସମୟରେ ସେ ହୁଏତ ଜୀବନର ଏକ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଇ ଗତି କରୁଥାନ୍ତି। କେହି ଅପରାଧର ଶିକାର ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି, କେହି ପରିବାରିକ ସମସ୍ୟାରେ ଥାଇପାରନ୍ତି, କେହି ନିଖୋଜ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥାଇପାରନ୍ତି କିମ୍ବା କେହି ସାଇବର ଠକେଇର ଶିକାର ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି। ଏପରି ସମୟରେ ପୁଲିସର ବ୍ୟବହାର ତାଙ୍କ ମନରେ ସମଗ୍ର ପୁଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଭିଯୋଗକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଶୁଣିବା, ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନଜନକ ଆଚରଣ କରିବା ଓ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୁଲିସର ମୌଳିକ ଦାୟିତ୍ୱ।

ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କେବଳ ପୁଲିସର ଉଦ୍ୟମରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହଯୋଗର ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଜଣେ ସଚେତନ ନାଗରିକ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟୁଥିବା ସନ୍ଦେହଜନକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ପୁଲିସକୁ ସୂଚନା ଦେଇପାରନ୍ତି। ଅପରାଧ ଘଟିଲେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଅଭିଯୋଗ କରିବା, ତଦନ୍ତ ସମୟରେ ପୁଲିସକୁ ଆବଶ୍ୟକ ସହଯୋଗ କରିବା, ସାକ୍ଷ୍ୟ ଓ ସୂଚନା ଯୋଗାଇବା ଏବଂ ଆଇନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ହେଉଛି ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ନାଗରିକତାର ପରିଚୟ। ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଅଂଶ। ଗୋଟିଏ ମିଥ୍ୟା ଖବର, ଭୁଲ ଭିଡିଓ କିମ୍ବା ଅପ୍ରମାଣିତ ବାର୍ତ୍ତା କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ତେଣୁ କୌଣସି ସୂଚନାର ସତ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ ନକରି ତାହାକୁ ପ୍ରସାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସାଇବର ଅପରାଧର ବୃଦ୍ଧି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ନାଗରିକ ସଚେତନତା ଆହୁରି ଜରୁରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ନକଲି ଲିଙ୍କ, ଓଟିପି ଠକେଇ, ପରିଚୟ ଚୋରି, ଅନଲାଇନ ଠକେଇ ଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆଧାରିତ ଅପରାଧରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ ସତର୍କତା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିରୋଧ। ପୁଲିସ ଅପରାଧର ତଦନ୍ତ କରିବ ଓ ଅପରାଧୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେବ, କିନ୍ତୁ ସଚେତନ ନାଗରିକଙ୍କ ସହଯୋଗ ଅପରାଧ ରୋକିବାରେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହୋଇପାରେ।

ପୁଲିସ ଓ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ନିୟମିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଦୂରତା କମାଇବା ସହ ବିଶ୍ୱାସକୁ ମଜବୁତ କରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ବୈଠକ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯୁବପିଢ଼ି ସହ ଆଲୋଚନା, ଟ୍ରାଫିକ ସୁରକ୍ଷା ଅଭିଯାନ, ନିଶା ବିରୋଧୀ ସଚେତନତା ଏବଂ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକଙ୍କ ସହ ନିୟମିତ ସମ୍ପର୍କ ଏହି ଦିଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ। ଶିଶୁ ଓ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା, ଅନଲାଇନ ଗେମିଂର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର, ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମ, ନିଶା ନିବାରଣ ଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ସମାଜର ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ପୁଲିସର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ମାନବିକ ହେବା ଦରକାର। ଜଣେ ମହିଳା ଅଭିଯୋଗ ନେଇ ଥାନାକୁ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱର ସହ ଶୁଣିବା, ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଏବଂ ବରିଷ୍ଠ ନାଗରିକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପ୍ରତି ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆଧୁନିକ ପୁଲିସିଂରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଭୂମିକା ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଛି। ଡିଜିଟାଲ ସେବା, ଅନଲାଇନ ଅଭିଯୋଗ, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ତଦନ୍ତ ପୁଲିସିଂକୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ କରୁଛି। ତଥାପି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ। ଜଣେ ନାଗରିକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ପଛରେ ଥିବା ମାନବୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ପୁଲିସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁବେଳେ ରହିବ।

ପୁଲିସକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଧିକାର ସହ ତାହାର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ନିଷ୍ପକ୍ଷତା, ବୃତ୍ତିଗତ ଆଚରଣ, ଶୃଙ୍ଖଳା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଜବାବଦେହିତା ପୁଲିସର ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ ମଜବୁତ କରେ। ପୁଲିସର ପୋଷାକ କେବଳ କ୍ଷମତାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ; ଏହା ସେବା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦାୟିତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ। ସେହିପରି ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା, ମଦ୍ୟପାନ କରି ଗାଡ଼ି ନ ଚଳାଇବା, ଅପରାଧ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେବା, ଅପପ୍ରଚାରରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଏବଂ ଆଇନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ହେଉଛି ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ନାଗରିକତାର ମୂଳ ଆଧାର। ପୁଲିସ ଓ ଜନତା ଦୁଇଟି ଅଲଗା ପକ୍ଷ ନୁହନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକେ ସମାଜର ଦୁଇଟି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ପୁଲିସ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାମ କରେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପୁଲିସକୁ ଆବଶ୍ୟକ ସହଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ ଯେତେ ଦୃଢ଼ ହେବ, ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ସେତେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବ। ଉତ୍ତମ ପୁଲିସିଂର ମାପକାଠି କେବଳ କେତେ ମାମଲା ରୁଜୁ ହେଲା କିମ୍ବା କେତେ ଅପରାଧୀ ଗିରଫ ହେଲେ ତାହାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ କେତେ ସହଜରେ ପୁଲିସ ପାଖକୁ ଯାଇପାରୁଛନ୍ତି, ପୁଲିସ ତାଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ କେତେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ସହ ଶୁଣୁଛି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପୁଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ କେତେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଛନ୍ତି—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପୁଲିସିଂର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପକାଠି। ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ, ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ପୁଲିସ-ଜନତା ସମ୍ପର୍କର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେତୁ। ଏହି ସେତୁ ଯେତେ ମଜବୁତ ହେବ, ସମାଜ ସେତେ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ, ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ହେବ।