ଦୀପାବଳି: ଆଲୋକର ମହୋତ୍ସବ, ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ସଂକଳ୍ପ ଓ ମାନବତାର ଅମର ବାର୍ତ୍ତା ।
ଲେଖକ: ଡଃ ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ, ଆଇପିଏସ୍
ଦୀପାବଳି ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା, ସଂସ୍କୃତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନଧାରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉତ୍ସବ। ଏହା କେବଳ ଦୀପ ଜଳାଇବା, ଘର ସଜାଇବା କିମ୍ବା ଆତସବାଜିର ଆଲୋକରେ ରାତିକୁ ରଙ୍ଗିନ କରିବାର ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ଜୀବନର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅବସର। ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକ, ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟାୟରୁ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ନିରାଶାରୁ ଆଶା ଆଡ଼କୁ ମାନବ ସମାଜକୁ ଅଗ୍ରସର କରାଇବା ହେଉଛି ଏହି ମହାନ ପର୍ବର ମୂଳ ଦର୍ଶନ। ଆମ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦୀପ ପରି। ଦୀପଟି ନିଜେ ଜଳି ଅନ୍ୟକୁ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ଦୟା, ତ୍ୟାଗ, ପରିଶ୍ରମ ଓ ସତ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ଉଚିତ। ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ଶେଷ କରି ରାବଣ ବଧ ପରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ, ମାତା ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଯୋଧ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିବାରୁ ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀ ଦୀପ ଜଳାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପରମ୍ପରା ମାନବ ସମାଜକୁ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଏକ ମହାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଆସୁଛି ଯେ ଅନ୍ୟାୟ, ଅହଂକାର ଓ ଅଧର୍ମ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ଶେଷରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପର୍ବ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ଆରାଧନା ସହିତ ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାମନାର ଅବସର ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ। ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଦୀପାବଳିର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଆହୁରି ଗଭୀର ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ବଡ଼ବଡ଼ୁଆ ଡାକିବାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। କାଉଁରିଆ କାଠି ଜାଳି ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ କାମନା କରାଯାଏ। ଏହା ଆମକୁ ନିଜର ମୂଳ, ପରିବାରର ଇତିହାସ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ଅବଦାନ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞ ରହିବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ, ସଂଘର୍ଷ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମକୁ ଆଜିର ପରିଚୟ ଦେଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଆମର ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ। ଏହି ପରମ୍ପରା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ନୁହେଁ, ଏହା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭାବନାତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ନିରନ୍ତରତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ଆଧୁନିକତାର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ମୂଳ ଓ ପରମ୍ପରାଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଦୀପାବଳି ଆମକୁ ନିଜ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ପୁନଃ ଯୋଡ଼ିବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଘରେ ଘରେ ଦୀପର ଆଲୋକ, ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି, ପ୍ରାର୍ଥନା, ପାରିବାରିକ ମିଳନ ଓ ଆନନ୍ଦର ପରିବେଶ ଏହି ପର୍ବକୁ ଅଧିକ ମହନୀୟ କରିଥାଏ। ଆଜିର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନରେ ପରିବାର ପାଇଁ ସମୟ ଦେବା, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବା, ଭାଇଭଉଣୀ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ଏବଂ ପୁରୁଣା ମନୋମାଳିନ୍ୟ ଭୁଲି ନୂତନ ସମ୍ପର୍କର ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଦୀପାବଳି ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅବସର।
କିନ୍ତୁ ଦୀପାବଳିର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ସହିତ ନିଜର ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ମାନବିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା। ଆଜି ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ ଓ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ଅତ୍ୟଧିକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବାଣ ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧବୃଦ୍ଧା, ହୃଦ୍ରୋଗୀ, ଅସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ବାଣ ଫୁଟାଇବା ସମୟରେ ସାମାନ୍ୟ ଅସାବଧାନତା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ଶାରୀରିକ ଆଘାତ ଓ ଜୀବନହାନିର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ନିରାପଦ ଦୀପାବଳି ପାଳନ କରିବା, ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା, ଆଇନ ଓ ପ୍ରଶାସନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ପାଳନ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ। ବିଶେଷକରି ଅଭିଭାବକମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବାଣ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଯତ୍ନବାନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆମର ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଅସୁବିଧା, ଭୟ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରଣାର କାରଣ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକର ପରିଚୟ କେବଳ ନିଜର ଅଧିକାର ଉପଭୋଗ କରିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟର ଅଧିକାର, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମ୍ମାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ରହିଛି। ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ ମହାନ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ—ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ସମୃଦ୍ଧି ତା’ର ଧନସମ୍ପତ୍ତି, ପଦପଦବୀ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ତା’ର ଚରିତ୍ର, ସତ୍ଚିନ୍ତା, ସେବାମନୋଭାବ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ଥିବା ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାରେ ନିହିତ। ସମାଜରେ ଏପରି ଅନେକ ଶିଶୁ, ଅସହାୟ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅଭାବୀ ପରିବାର ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପାବଳିର ଆଲୋକ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି। ଆମେ ଯଦି ଏହି ପର୍ବରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଖୁସି ବାଣ୍ଟିପାରିବା, ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବା, ଅନାଥ ଶିଶୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଇପାରିବା, ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ କିଛି ସମୟ ବିତାଇପାରିବା ଏବଂ ଅସହାୟଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇପାରିବା, ତେବେ ତାହା ହେବ ଦୀପାବଳିର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଉପହାର। ସମାଜରେ ଧର୍ମ, ଜାତି, ଭାଷା ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିର ଭିନ୍ନତା ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମାନବିକତା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ। ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସହନଶୀଳତା, ସହଯୋଗ, ଭାଇଚାରା ଓ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବନା ହେଉଛି ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜର ମୂଳ ଆଧାର। ଜଣେ ପୋଲିସ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ନିରାପଦ ସମାଜ ଗଠନ କେବଳ ପୋଲିସ କିମ୍ବା ପ୍ରଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ସମ୍ମିଳିତ ଦାୟିତ୍ୱ। ଆଇନକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅପରାଧଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା, ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଅନ୍ୟକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ହେଉଛି ଜଣେ ଉତ୍ତମ ନାଗରିକର ପରିଚୟ। ଦୀପାବଳିର ଆଲୋକ ଆମ ମନରେ ଥିବା ଈର୍ଷା, ଅହଂକାର, ଘୃଣା, ଲୋଭ, ହିଂସା ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପରତାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁ। ଆମେ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ନିଷ୍ଠା ଓ କରୁଣାର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା। ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ, ହଜାର ହଜାର ଦୀପ ଜଳାଇବାଠାରୁ ଜଣେ ଅସହାୟଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶାର ଗୋଟିଏ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗୋଟିଏ ଦୀପ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଦୀପକୁ ଆଲୋକିତ କରି ନିଜର ଆଲୋକ ହରାଏ ନାହିଁ, ସେହିପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସତ୍କର୍ମ, ଭଲପାଇବା ଓ ମାନବିକତା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜୀବନକୁ ଆଲୋକିତ କରିପାରେ। ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଦୀପାବଳିରେ ଆମେ କେବଳ ଘରର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ନୁହେଁ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଜଳାଇବା; ପରିବାରରେ ପ୍ରେମ, ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ମାନବ ଜୀବନରେ ସେବାର ଭାବନାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବା। ଆମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍ଚିନ୍ତା ଏକ ଦୀପ ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍କର୍ମ ଏକ ଆଲୋକର ରଶ୍ମି ହେଉ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ଅନ୍ୟର ଜୀବନରେ ଆଶା ଓ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହେଉ। ପ୍ରକୃତ ଦୀପାବଳି ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ଆମ ଘର ସହିତ ଆମ ହୃଦୟ ଆଲୋକିତ ହେବ, ଆମ ଜୀବନ ସହିତ ଅନ୍ୟର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ହସିଉଠିବ ଏବଂ ଆମ ସମାଜରୁ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇ ମାନବତାର ଆଲୋକ ସବୁଠି ବିଛୁରିତ ହେବ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦୀପାବଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ସୁସ୍ଥତା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ନୂତନ ଆଶାର ସଞ୍ଚାର କରୁ। ଆସନ୍ତୁ, ଏକ ସୁନ୍ଦର, ସୁରକ୍ଷିତ, ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ମାନବିକ ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହେବା।ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଦୀପାବଳିର ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ଶୁଭକାମନା।