ଲେଖକ: ଜୟପ୍ରକାଶ ନାୟକ
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସନାତନ ପରମ୍ପରାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅତୁଳନୀୟ। ଏହା କେବଳ ଏକ ମାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନା, ଭକ୍ତିଭାବ, ତ୍ୟାଗ, ସଂଯମ ଓ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ଏକ ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହି ମାସ ଆସିଲେ ଧର୍ମପ୍ରାଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନୂତନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉତ୍ସାହ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରଭାତରୁ ମନ୍ଦିରରେ ଘଣ୍ଟଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ, ଘରେ ଘରେ ତୁଳସୀ ଚଉରାରେ ପୂଜା, ଦୀପଦାନ ଓ ହରିନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ପରିବେଶକୁ ଭକ୍ତିମୟ କରିଦିଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ମଣିଷ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା କେବଳ ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ପଦପଦବୀରେ ନାହିଁ; ଏହା ରହିଛି ମନର ପବିତ୍ରତା, ଚିନ୍ତାର ଉତ୍କର୍ଷ ଓ କର୍ମର ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରେ। ଏହି ମାସରେ ମଣିଷ ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଏ—ଆମେ କେତେ ଧାର୍ମିକ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଆମେ କେତେ ମାନବିକ।
ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ହବିଷ୍ୟାଳିମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ ପାଳନ ଆମ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ। ସଂଯମିତ ଜୀବନଯାପନ, ନିୟମିତ ପୂଜାପାଠ, ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନାର ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଆକାଶଦୀପ ଓ ଦୀପଦାନର ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଦୀପର କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଲୋକ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେହିପରି ମଣିଷର ମନରେ ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ ଓ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକ ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ଈର୍ଷାକୁ ଦୂର କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପବିତ୍ର ମାସର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କେବଳ ଆଚାର-ବିଚାରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଓ ଭୋକିଲାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆହାର ଦେବା ହିଁ ଧର୍ମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ସହ ଯଦି ଆମେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ଦୟା, ପ୍ରେମ ଓ ସହାନୁଭୂତି ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବା, ତେବେ ଆମର ଭକ୍ତି ଅଧିକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଜୀବନରେ ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ପାର୍ଥିବ ସୁଖ, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ବ୍ୟସ୍ତତା ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ହରାଇ ବସୁଛି। ଏପରି ସମୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆମକୁ କିଛି ସମୟ ନିଜ ପାଇଁ, ପରିବାର ପାଇଁ ଓ ସମାଜ ପାଇଁ ଦେବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଏହା ଆମକୁ କ୍ରୋଧ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା, ଅହଂକାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଅନ୍ୟର ମତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏବଂ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଧର୍ମ କେବେ ବିଭେଦର କାରଣ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ପ୍ରେମ, ଭାଇଚାରା, ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର ସେତୁ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଆମେ ଯଦି ନିଜ ଜୀବନରେ ଗୋଟିଏ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ଗଢ଼ିପାରିବା, ଗୋଟିଏ ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବା ଏବଂ ଅନ୍ତତଃ ଜଣେ ଅସହାୟ ମଣିଷଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବା, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର ମାସର ସାଧନା ସାର୍ଥକ ହେବ। ଆସନ୍ତୁ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କେବଳ ଘର ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳିବା ନୁହେଁ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ମାନବିକତାର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା। ଭକ୍ତିକୁ ଆଚରଣରେ, ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ସେବାରେ ଓ ଧାର୍ମିକତାକୁ ମାନବ କଲ୍ୟାଣରେ ପରିଣତ କରିବା। ଏହା ହିଁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରକୃତ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏହାର ଚିରନ୍ତନ ସନ୍ଦେଶ।