କାହିଁକି ପାଳନ ହୁଏ ବିଜୟା ଦଶମୀ ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୨୦/୧୦: ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟ, ଅନ୍ୟାୟ ଉପରେ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ବିଜୟା ଦଶମୀ ବା ଦଶହରା। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ପର୍ବର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଦୀର୍ଘ ନଅ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରିର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଭକ୍ତି, ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ। ଏହି ଦିନ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମହିଷାସୁର ବଧ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାବଣ ଉପରେ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦୁଇଟି ଯାକ ପୌରାଣିକ ଗାଥା ମାନବ ସମାଜକୁ ଏକ ଚିରନ୍ତନ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ—ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାର ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଓ ସତ୍ୟର ପଥକୁ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଅବରୋଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିଜୟା ଦଶମୀ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବ ଜୀବନରେ ନୈତିକତା, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣତାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ।
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ମହିଷାସୁର ନାମକ ଅସୁର ନିଜର ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ବରଦାନର ଗର୍ବରେ ଦେବତା ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଅତ୍ୟାଚାରିତ କରିଥିଲା। ତା’ର ଅନ୍ୟାୟରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ସମନ୍ୱୟରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ ମା’ ଦୁର୍ଗା। ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମା’ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁର ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ମା’ ତାକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ କେବଳ ଏକ ଅସୁରର ପରାଜୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଅହଂକାର ବିରୋଧରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ବିଜୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ସହ୍ୟ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ସାହସ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର ସହ ତା’ର ମୁକାବିଲା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି କାରଣରୁ ନବରାତ୍ରିର ନଅ ଦିନ ମା’ଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଆରାଧନା କରାଯାଏ ଏବଂ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ମା’ ଦୁର୍ଗା ନାରୀଶକ୍ତି, ସାହସ, କରୁଣା ଓ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ପର୍ବ ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସୁରକ୍ଷାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଉଜାଗର କରେ।
ବିଜୟା ଦଶମୀ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପୌରାଣିକ ଗାଥା ହେଉଛି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାବଣ ଉପରେ ବିଜୟ। ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ, ଲଙ୍କାର ରାଜା ରାବଣ ମାତା ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ପରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କା ଅଭିଯାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭକ୍ତ ହନୁମାନ ଏବଂ ବାନର ସେନା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ରାବଣର ପରାଜୟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି କାହାଣୀରେ ରାବଣ ଅହଂକାର, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀରାମ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପୂଜିତ। ଏହି ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଦିନ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମେଘନାଦଙ୍କ ପ୍ରତିକୃତି ଦହନ କରାଯାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରା ଲୋକଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟ ଓ ଅହଂକାରର ପରିଣାମ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରିବା ସହ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ତେବେ ଦଶହରାର ବାର୍ତ୍ତା କେବଳ ପୌରାଣିକ ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିଚାରଣ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଈର୍ଷା, ମିଥ୍ୟା ଓ ଅହଂକାର ଭଳି ଦୁର୍ଗୁଣକୁ ଦୂର କରିବାର ଏକ ଆହ୍ୱାନ। ରାବଣ ପୋଡ଼ି ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜ ଆଚରଣରେ ସତ୍ୟ, ସଂଯମ ଓ ମାନବିକତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବ।
ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ବିଜୟା ଦଶମୀର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ। ଏହି ଦିନ ଲୋକମାନେ ମନ୍ଦିର ଓ ପୂଜାମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ସମାଜ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ବାଣ୍ଟିଥାନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବ। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମଣ୍ଡପ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ, ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟ, ଭଜନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପର୍ବର ଆକର୍ଷଣକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ବିଜୟା ଦଶମୀ ଆମକୁ ଭାଇଚାରା, ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ପରସ୍ପର ସମ୍ମାନର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଏହି ଅବସରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ଏକତା ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନେବା ଉଚିତ। ଉତ୍ସବ ପାଳନ ସମୟରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା, ଯାତାୟାତ ନିୟମ ପାଳନ, ପରିବେଶ ପ୍ରତି ସଚେତନତା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଯତ୍ନବାନ ହେବା ମଧ୍ୟ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଶେଷରେ, ବିଜୟା ଦଶମୀ ଆମକୁ ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ, ଜୀବନରେ ଯେତେ ବଡ଼ ବାଧା ଆସୁନା କାହିଁକି, ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ଅଟଳ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ଏବଂ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଅଶୁଭ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଜୟ କରିବା ହିଁ ଏହି ପର୍ବର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା।