ସମୟର ଆଇନାରେ ଶୈଶବ: ଫେରି ଆସେ ସେହି ନିର୍ମଳ, ସୁନ୍ଦର ଓ ନିଷ୍କପଟ ଅଧ୍ୟାୟ ।

ଡା. ସତ୍ୟଜିତ୍ ନାୟକ, ଆଇପିଏସ

ଜୀବନର ଅନେକ ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶୈଶବ ବୋଧହୁଏ ସବୁଠାରୁ ନିର୍ମଳ, ସୁନ୍ଦର ଓ ନିଷ୍କପଟ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେହି ସମୟରେ ଜୀବନର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦର୍ଶନର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲା। ଏକ ଛୋଟ ଖେଳନା, ମା’ଙ୍କ ହାତର ଖାଦ୍ୟ, ବାପାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଧରି ବାହାରକୁ ଯିବା, ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା, ବର୍ଷାରେ ଭିଜିବା କିମ୍ବା ଛୁଟିଦିନରେ ଘର ଅଗଣାରେ ଦୌଡ଼ିବା—ଏତିକିରେ ହିଁ ଖୁସିର ଦୁନିଆ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ ଯେ ଏହି ସାଧାରଣ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଦିନେ ଆମ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଅମୂଲ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ପରିଣତ ହେବ।

ସମୟ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ନଦୀ ପରି। ଏହା କେବେ ଥମି ରହେ ନାହିଁ। ଆମେ ତା’କୁ ଧରି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲେ। ଶୈଶବରୁ କୈଶୋର, କୈଶୋରରୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏବଂ ପରେ ଦାୟିତ୍ୱଭରା ପରିପକ୍ୱ ଜୀବନ—ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଆମେ ନିଜକୁ ଅନେକଥର ବଦଳାଉ। ମୁହଁ ବଦଳେ, ଚିନ୍ତା ବଦଳେ, ଦାୟିତ୍ୱ ବଢ଼େ, ସ୍ୱପ୍ନର ରୂପ ବଦଳେ। କିନ୍ତୁ ମନର ଗଭୀରରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ସେହି ଛୋଟ ପିଲାଟି, ଯିଏ ଦିନେ ଖୋଲା ଆକାଶକୁ ଦେଖି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ବିଷୟରେ ଅଜଣା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା।

କେବେ କେବେ ଏକ ପୁରୁଣା ଫଟୋ ହଠାତ୍ ଆମକୁ ସେହି ଦୁନିଆକୁ ଫେରାଇ ନେଇଯାଏ। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମନର କେଉଁଠି ଲୁଚି ରହିଥିବା ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ। ଫଟୋରେ ଥିବା ସେହି ଛୋଟ ମୁହଁଟିକୁ ଦେଖି ଆମେ ନିଜକୁ ପଚାରୁ—ସେତେବେଳେ ମୁଁ କ’ଣ ଭାବୁଥିଲି? କେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲି? ଆଜି ଯେଉଁ ଜୀବନ ମୋର ସାମ୍ନାରେ, ସେ ବିଷୟରେ ସେହି ଛୋଟ ପିଲାଟି କ’ଣ କେବେ ଭାବିଥିଲା?

ଏକ ପୁରୁଣା ଛବି କେବଳ ଅତୀତର ଏକ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ; ଏହା ଆମ ଜୀବନର ଏକ ନିରବ ଦଲିଲ। ଏଥିରେ ଥାଏ ଆମର ନିର୍ମଳତା, ଆମର ଅଜଣା ସ୍ୱପ୍ନ, ଆମର ସରଳ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଆମକୁ ଗଢ଼ିଥିବା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଛାୟା। ମା’ଙ୍କ ଡାକ, ବାପାଙ୍କ ଶାସନ, ଜେଜେବାପା-ଜେଜେମା’ଙ୍କ କାହାଣୀ, ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କ ସହ ଝଗଡ଼ା ଓ ପୁଣି ମିଳିଯିବା, ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଦୁଷ୍ଟାମି—ଏସବୁ ହିଁ ମିଶି ଆମ ଶୈଶବର ଦୁନିଆ ଗଢ଼ିଥିଲା।

ଶୈଶବର ଏକ ବିଶେଷତା ହେଉଛି—ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବହୁତ କିଛି ଦରକାର ହୁଏ ନାହିଁ। ଆଜି ଯେଉଁ ଜିନିଷ ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରୁ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଖୁସି ଆଣିଦେଉଥିଲା। ଆଜି ଆମେ ସମୟର ଅଭାବରେ ନିଜ ପରିବାର ସହ ବସିବା ପାଇଁ ସମୟ ଖୋଜୁଛୁ; କିନ୍ତୁ ଶୈଶବରେ ସମୟ ହିଁ ଆମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ ଥିଲା।

ବଡ଼ ହେବା ସହିତ ଆମର ଜୀବନରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଯୋଡ଼ିଯାଏ। ପେଶା, ପରିବାର, ଆର୍ଥିକ ଦାୟିତ୍ୱ, ସାମାଜିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ସବୁକିଛି ଆମ ଜୀବନକୁ ବ୍ୟସ୍ତ କରିଦିଏ। ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ଦୌଡ଼ରେ ଅନେକ କିଛି ପାଇଥାଉ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଅଜାଣତରେ କିଛି ହରାଇଦେଉ—ସେହି ନିର୍ଭାର ହସ, ଛୋଟ କଥାରେ ଖୁସି ହେବାର କ୍ଷମତା ଏବଂ ମନ ଖୋଲି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାର ସାହସ।

ତଥାପି ଶୈଶବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆମଠାରୁ କେବେ ଦୂରେଇଯାଏ ନାହିଁ। ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ନିଜ ଶୈଶବକୁ ପୁଣି ଦେଖିପାରୁ। ସେମାନଙ୍କର ଅନନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ, ଅଜଣା ଜିନିଷ ପ୍ରତି କୌତୂହଳ, ଛୋଟ କଥାରେ ହସିଉଠିବା, ହାରିଗଲେ କାନ୍ଦିବା ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୁଣି ହସିବା—ଏସବୁ ଆମକୁ ନିଜ ପୁରୁଣା ଦିନର କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ।

ଏହିଠାରେ ଜୀବନର ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିଡ଼ମ୍ବନା ରହିଛି। ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ ସାଧାରଣ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲୁ, ସମୟ ବିତିଯିବା ପରେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଆମ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ସ୍ମୃତି ହୋଇଯାଏ। ଏକାଠି ବସି ଖାଇଥିବା ଭୋଜନ, ଗାଁର ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିବା, ବର୍ଷା ଦିନର ମାଟିର ଗନ୍ଧ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ଉତ୍ସାହ, ସ୍କୁଲର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ପରୀକ୍ଷା ଫଳ ପାଇବାର ଉତ୍କଣ୍ଠା—ଏସବୁ ପରେ ଜୀବନର ସ୍ମୃତିର ମଣିମୁକ୍ତା ହୋଇଯାଏ।

ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ ଶୈଶବର ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି। ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଭିଡିଓ ଗେମ୍ ଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପିଲାମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନର ଅନେକ ନୂଆ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି—ଆମେ କି ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି, ଖେଳ, ପୁସ୍ତକ, ପରିବାର ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସମୟ ଦେଉଛୁ?

ଶୈଶବ କେବଳ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ନୁହେଁ; ଏହା ମଣିଷ ହେବାର ପ୍ରଥମ ପାଠଶାଳା। ପିଲା ଘରୁ ସ୍ନେହ ଶିଖେ, ସ୍କୁଲରୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଜ୍ଞାନ ଶିଖେ, ସମାଜରୁ ସହଯୋଗ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ଶିଖେ। ତେଣୁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଭଲ ନମ୍ବର ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲ ମଣିଷ ହେବା, ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ପ୍ରକୃତିକୁ ଭଲପାଇବା, ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବା ଏବଂ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ବୁଝିବା ଶିଖାଇବା ମଧ୍ୟ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

ବାସ୍ତବରେ ଶୈଶବର ସ୍ମୃତି ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ଜୀବନ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ—ଖୁସି ସବୁବେଳେ ବଡ଼ ସଫଳତାରେ ଲୁଚି ରହେ ନାହିଁ। ଅନେକ ସମୟରେ ଏହା ଛୋଟ ଛୋଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ। ଏକ ହସ, ଏକ ସ୍ନେହର ସ୍ପର୍ଶ, ଏକ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ କଥା, ଏକ ପୁରୁଣା ସାଙ୍ଗର ଫୋନ୍, ଏକ ପୁରୁଣା ଫଟୋ—ଏସବୁ ମନକୁ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରେ, ତାହା ସବୁବେଳେ ବଡ଼ ସଫଳତା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।

ଆମେ ଅତୀତକୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବୁ ନାହିଁ। ସେହି ଶୈଶବର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିଥରେ ଜୀବନ୍ତ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଧାରଣ କରିପାରିବା। ସରଳତା, ନିର୍ମଳତା, ଭଲପାଇବା, କ୍ଷମା କରିବା, ଅନ୍ୟକୁ ନେଇ ଖୁସି ହେବା ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ଖୋଜିବା—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଜୀବନର ଚାପ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମାନବିକ ରଖିପାରେ।

ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ଆଜିର ସମୟକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବା, ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ଅନୁଭବକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ପରିବାର ସହ ଗୁଣାତ୍ମକ ସମୟ ବିତାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। କାରଣ ଆଜି ଯାହାକୁ ଆମେ ସାଧାରଣ ଦିନ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସେହି ଦିନ ହୁଏତ ଆମ ସ୍ମୃତିର ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୃଷ୍ଠା ହୋଇପାରେ।

ଜୀବନର ଦୌଡ଼ରେ ଆମେ ଅନେକ କିଛି ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଆସୁ। କିନ୍ତୁ କିଛି ସ୍ମୃତି କେବେ ପଛରେ ରହିଯାଏ ନାହିଁ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମ ମନରେ ନିରବରେ ବଞ୍ଚି ରହେ। ଏକ ପୁରୁଣା ଫଟୋ, ଏକ ପୁରୁଣା ଗୀତ, ଏକ ପରିଚିତ ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ ପୁରୁଣା ଠିକଣା—ଯେକୌଣସି ଛୋଟ ଘଟଣା ହଠାତ୍ ଆମକୁ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଇପାରେ।

ସମୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ। ଆମ ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହେବେ। ଆମର ଭୂମିକା ବଦଳିବ। ଘର ବଦଳିବ, ସହର ବଦଳିବ, ଜୀବନର ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିବ। କିନ୍ତୁ ମନର ଗଭୀରରେ ଥିବା ସେହି ଛୋଟ ପିଲାଟି ସବୁବେଳେ ଆମ ସହ ରହିବ। ସେ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇବ—ଜୀବନ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇବାର ଦୌଡ଼ ନୁହେଁ; ଜୀବନ ହେଉଛି ପଥରେ ମିଳୁଥିବା ଲୋକ, ସମ୍ପର୍କ, ହସ, ଲୁହ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ଏକ ଯାତ୍ରା।

ହୁଏତ ଏହି କାରଣରୁ ଶୈଶବ ଆମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ଆମ ସ୍ମୃତିରେ, ଆମ ହସରେ, ଆମ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏବଂ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ପୁଣିପୁଣି ଫେରିଆସେ। ସମୟର ଆଇନାରେ ନିଜ ଶୈଶବକୁ ଦେଖିବା ବେଳେ ଆମେ ବୁଝିପାରୁ—ଜୀବନ ଯେତେ ବଡ଼ ହେଉ, ମନର ନିର୍ମଳତା ହିଁ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ।

ଆଜିର ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଭଲପାଇବା। ଆଜିର ହସକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା। ଆଜିର ସମ୍ପର୍କକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା। କାରଣ ଦିନେ ଏହି ‘ଆଜି’ ହିଁ ଆମର ‘ଗତକାଲି’ ହୋଇଯିବ—ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଆମେ ହୁଏତ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିଥରେ ଫେରି ପାଇବାକୁ ଚାହିଁବା।

ଶୈଶବ ଫେରି ଆସେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ସ୍ମୃତି ଆମକୁ ଫେରାଇ ନେଇଯାଏ—ସେହି ନିରୀହ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ପାଖକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଖୁସି ଥିଲା ସରଳ, ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ଅସୀମ ଏବଂ ଜୀବନ ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ।