ଡ. ସତ୍ୟଜିତ ନାୟକ,
ଆଇଜିପି, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଞ୍ଜ
ଶରତର ଆକାଶ ଆଜି ନୀଳ। ବର୍ଷାର ଘନ ମେଘ ଧୀରେ ଧୀରେଦୂରେଇ ଯାଇଛି। ପବନରେ ଆଉ ବର୍ଷାର ସେହି ଭାରିପଣ ନାହିଁ।ସକାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଏକ ନୂଆ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ପବନରେ ଏକ ଅଜଣାଶିହରଣ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ଏକ ଅପେକ୍ଷାର ଆଭାସ।ନଦୀପଠାରେ, ଚାଷଜମିର ହିଡ଼ରେ, ଗାଁ ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଓ ଦୂରଦିଗନ୍ତରେ ଧଳାଧଳା କାଶତଣ୍ଡୀ ଫୁଲ ଦୋଳିଉଠୁଛି। ଲାଗୁଛି, ପ୍ରକୃତିନିଜେ ଧଳା ଫୁଲର ଚାଦର ଓଢ଼ି କାହାର ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଛି। ହଁ, ମାଆଆସୁଛନ୍ତି। କାଶତଣ୍ଡୀର ହସ ଯେପରି ମା ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନର ପ୍ରଥମଖବର। କୌଣସି ଢାକ ନାହିଁ, କୌଣସି ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ନାହିଁ, କୌଣସିମାଇକ୍ର ଘୋଷଣା ନାହିଁ; ତଥାପି ପ୍ରକୃତି ତା’ର ନିଜସ୍ୱ ଭାଷାରେଘୋଷଣା କରିଦେଇଛି—ପାର୍ବଣ ଆସିଲା, ମାଆ ଆସିଲେ। କାଶତଣ୍ଡୀଫୁଲକୁ ଦେଖିଲେ ଓଡ଼ିଆ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଆନନ୍ଦ ଜାଗିଉଠେ। ଏହିଧଳା ଫୁଲରେ କେବଳ ପ୍ରକୃତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ରହିଛିଶରତର ଆଗମନ, ପାର୍ବଣର ଅପେକ୍ଷା, ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାଭକ୍ତ ହୃଦୟର ଭାବନା ଏବଂ ଆମ ପିଲାଦିନର ଅସରନ୍ତି ସ୍ମୃତି। ପବନବହିଲେ କାଶଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦୋଳିଉଠେ; ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେଲାଗେ, ଧଳା ତରଙ୍ଗ ଖେଳୁଛି। ମନେ ହୁଏ, ଧରଣୀ ନିଜେ ଦୁଇ ହାତହଲାଇ ମାଆଙ୍କୁ କହୁଛି—“ଆସ ମାଆ, ତୁମ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ସଜିଗଲା, ତୁମପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ନିଜକୁ ସଜାଇ ରଖିଛି।”
ଶରତ କେବଳ ଏକ ଋତୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନର ଏକ ଗଭୀରଅନୁଭବ। ପ୍ରକୃତି କେବେ ନିଜ ଆଗମନର ଘୋଷଣା କରେନାହିଁ; ସେନିରବରେ ଆସେ ଏବଂ ନିରବରେ ନିଜର ରୂପ ବଦଳାଇଦିଏ। ଶରତମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆସେ। ହଠାତ୍ ଦିନେ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁ—ଆକାଶଆଉ ଅଧିକ ନୀଳ ହୋଇଯାଇଛି, ପବନ ଆଉ ଅଧିକ ଶୀତଳ ଲାଗୁଛି, ସକାଳର ଆଲୋକରେ ଏକ ନୂଆ ନିର୍ମଳତା ଦେଖାଯାଉଛି ଏବଂ ଦୂରପଡ଼ିଆରେ କାଶତଣ୍ଡୀ ଫୁଟିଯାଇଛି। କାଶଫୁଲ ଯେପରି ଶରତରଆଗମନୀ ଦୂତ। ତା’ର ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଅଛି ନିର୍ମଳତା, ତା’ର ଦୋଳନରେଅଛି ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ତା’ର ନିରବତାରେ ଅଛି ଏକ ଗଭୀର ସନ୍ଦେଶ।ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନ ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକଭାବନା, ଏକ ସଂସ୍କୃତି, ଏକ ଆତ୍ମିକ ଅନୁଭବ। ମାଆଙ୍କ ଆଗମନ ପୂର୍ବରୁମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, କାରିଗରଙ୍କ ହାତରେ ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପ ନିଏ, ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ତୁଳିରେ ମାଆଙ୍କ ମୁଖରେ ଫୁଟିଉଠେ ଦିବ୍ୟ ଭାବ, କେଉଁଠିତୋରଣ ତିଆରି ହୁଏ, କେଉଁଠି ଆଲୋକ ସଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଛୋଟପିଲାଠାରୁ ବୟସ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏକ ନୂଆ ଉତ୍ସାହଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଆଗରୁ ପ୍ରକୃତି ତା’ରପ୍ରସ୍ତୁତି ସାରିଦେଇଥାଏ। କାଶତଣ୍ଡୀ ଫୁଟାଇ ପ୍ରକୃତି ଯେପରି କହିଦିଏ—“ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ସଜିଗଲା, ଆସନ୍ତୁ ମାଆ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧରଣୀଅପେକ୍ଷା କରିଛି।” ଏହି ଅପେକ୍ଷାରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ଭାବନା ଅଛି, ଆନନ୍ଦଅଛି ଏବଂ ଅଛି ମାଟି ସହିତ ମଣିଷର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ।
କାଶତଣ୍ଡୀ ଦେଖିଲେ ପିଲାଦିନର ଅନେକ କଥା ମନେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଗାଁରାସ୍ତାରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିବା, ନଦୀବନ୍ଧ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିବା, କାଶବଣ ଭିତରେ ଲୁଚି ଖେଳିବା, ନଦୀକୂଳରେ ବସି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଦେଖିବା—ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକର ଆନନ୍ଦ ଆଜିର ବ୍ୟସ୍ତ ଜୀବନରେ କେଉଁଠିମିଳେ? ସେତେବେଳେ ଜୀବନ ଥିଲା ସରଳ। ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବଡ଼ କିଛିଦରକାର ନଥିଲା। ଏକ ନଦୀ, ଏକ ଖେଳପଡ଼ିଆ, କିଛି ସାଙ୍ଗ ଓକାଶଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ପଥ—ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ସମୟବଦଳିଛି, ଜୀବନ ବଦଳିଛି, ଆମର ଚାଲିବାର ଗତି ବଢ଼ିଛି। ଆଜିମୋବାଇଲ୍ର ପରଦାରେ ଆମେ ସାରା ଦୁନିଆକୁ ଦେଖୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜଚାରିପାଖର ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସମୟ କମିଯାଉଛି। କାଶତଣ୍ଡୀତେଣୁ ଆମକୁ ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରକୃତି ପାଖକୁ ଡାକୁଛି। କହୁଛି—କିଛି ସମୟପାଇଁ ମୋବାଇଲ୍କୁ ପାଖରେ ରଖ, ଆକାଶକୁ ଚାହଁ, ପବନକୁ ଅନୁଭବକର, ନିଜ ମାଟିକୁ ଦେଖ ଏବଂ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକା, ଯେଉଁଦିନଖୁସି ପାଇଁ ଏତେ କିଛି ଦରକାର ହେଉନଥିଲା। କାଶଫୁଲର ଦୋଳନଆମକୁ କେବଳ ପିଲାଦିନର ସ୍ମୃତି ଦିଏ ନାହିଁ, ଏହା ଆମକୁ ମନେପକାଇଦିଏ ଯେ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନେକ ସମୟରେସବୁଠାରୁ ସରଳ ହୋଇଥାଏ। ସେହି କାଶବଣରେ ହୁଏତ ଆଜି ଆମରପିଲାଦିନ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ମୃତି ଅଛି; ସେହି ନଦୀବନ୍ଧରେ ହୁଏତ ଆମରପାଦଚିହ୍ନ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ତାହାର ଛାପ ଆଜି ବି ଅମିଟ।
ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଆମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ, ନ୍ୟାୟର ପ୍ରତୀକ, ସାହସରପ୍ରତୀକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ତାର ପ୍ରତୀକ। ମାଆଙ୍କ ହାତରେଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ଜୀବନରେ ଅସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟାୟ, ଅହଂକାର, ଭୟଓ ଅନ୍ଧକାର ବିରୋଧରେ ଆମକୁ ଦୃଢ଼ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମାଆଙ୍କଆଗମନର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜିତିବା, ନିଜ ମନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବା ଏବଂଅସହାୟଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା। ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁମାଆଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା। ଯଦିଆମେ ମାଆଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ଘରକୁ ଫେରି ଅନ୍ୟାୟକୁଅଣଦେଖା କରୁ, ତେବେ ସେହି ଦୀପର ଆଲୋକ ଆମ ମନକୁ କେତେଦୂର ଆଲୋକିତ କରିପାରିବ? ମାଆଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମର ସତ୍ୟ ଭକ୍ତିସେତେବେଳେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ପାଖରେଠିଆ ହେବା, ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା, ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସଦ୍ଭାବ ପାଇଁ ନିଜଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିବା। ମାଆ ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତି ଯେ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଥ କେବଳବଳ ନୁହେଁ; ଶକ୍ତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟର ଲୁହ ପୋଛିବାର ସାହସ, ସତ୍ୟପାଇଁ ଠିଆ ହେବାର ମନୋବଳ ଏବଂ ମାନବିକତାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉପରେରଖିବାର ଚେତନା।
କାଶତଣ୍ଡୀର ଧଳା ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଏକ ଗଭୀର ଜୀବନଦର୍ଶନ ଦିଏ।ଧଳା ଅର୍ଥ ନିର୍ମଳତା, ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତା। ଆମ ଚିନ୍ତାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ରହୁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ରହୁ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ମାନବିକତା ରହୁ—ଏହା ହିଁକାଶତଣ୍ଡୀର ନିରବ ସନ୍ଦେଶ। କାଶତଣ୍ଡୀର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିରମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଆମେ ଯଦି ନଦୀପଠା, ଜଳାଶୟ, ଚାଷଜମି ଓ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା, ତେବେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକାଶବଣର ଏହି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଠି ଦେଖିବ? ପ୍ରକୃତି କେବଳଆମ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ଆମର ଉତ୍ତରାଧିକାର। ଆମେ ଯାହାପାଇଛୁ, ତାହାକୁ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆମର ନୈତିକଦାୟିତ୍ୱ। ଏହି ପାର୍ବଣରେ ଆମେ ଯଦି ଏକ ଗଛ ଲଗାଇବା, ଏକଜଳାଶୟକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖିବା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ଏବଂ ଆମପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ତେବେ ଏହା ମଧ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକସୁନ୍ଦର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେବ। ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ପୂଜାମଣ୍ଡପରେସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣେ, ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଳନ୍ତି ଏବଂପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କରେ ନୂଆ ଉଷ୍ମତା ଆସେ। ମଣିଷ ଏକା ନୁହେଁ, ସମାଜ ହିଁଆମର ଶକ୍ତି—ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପାର୍ବଣ ଆମକୁ ପୁଣି ଥରେ ମନେପକାଇଦିଏ। ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସହଯୋଗ ଓ ସହାନୁଭୂତି ହିଁ ଏକସୁସ୍ଥ ସମାଜର ମୂଳ ଆଧାର। ତେଣୁ ମାଆଙ୍କ ପୂଜା ସମୟରେ ଆମେଏକାଠି ହେବା ସହିତ ଏହି ଏକତା, ଭାଇଚାରା ଓ ମାନବିକତାକୁ ପାର୍ବଣସରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆଜି କାଶତଣ୍ଡୀ ହସୁଛି। ପବନରେ ତା’ର ଧଳା ଫୁଲ ଦୋଳିଉଠୁଛି।ନୀଳ ଆକାଶ ତଳେ ପ୍ରକୃତି ଯେପରି ମାଆଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକରିଛି। ମାଆ ଆସନ୍ତୁ—ଆମ ହୃଦୟରେ ସାହସ ଭରନ୍ତୁ, ଆମ ମନରୁଭୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ଭାଇଚାରା ବଢ଼ୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ହସଫୁଟୁ, କୌଣସି ମୁହଁରେ ନିରାଶା ନ ରହୁ। ମାଆ ଆସନ୍ତୁ, ଅସହାୟଙ୍କହାତ ଧରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ମାନବିକତା ଦିଅନ୍ତୁ, ଦୁଃଖୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ବୁଝିବାପାଇଁ ହୃଦୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଶିଶୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟଦେବାର ସଂକଳ୍ପ ଆମ ମନରେ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତୁ। କାଶତଣ୍ଡୀର ଧଳା ହସଆମକୁ ନିର୍ମଳତାର ପାଠ ପଢ଼ାଉ, ଶରତର ନୀଳ ଆକାଶ ଆମକୁବିଶାଳ ହୃଦୟର ସନ୍ଦେଶ ଦେଉ ଏବଂ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନ ଆମଜୀବନରେ ନୂଆ ଆଶା ଓ ନୂଆ ଆଲୋକ ନେଇଆସୁ। ଆଜି ଲାଗୁଛି, ସାରା ଧରଣୀ ଏକ ସ୍ୱରରେ କହୁଛି—“ଆସ ମାଆ, ତୁମ ପାଇଁ କାଶତଣ୍ଡୀହସୁଛି, ତୁମ ପାଇଁ ଶରତ ସଜିଛି, ତୁମ ପାଇଁ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି, ତୁମ ପାଇଁ ମନ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି।” ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନୀରେ ଆମସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ଶୁଭମୟ ହେଉ। ଘରେ ଘରେ ଖୁସି ଆସୁ, ମନରେଶାନ୍ତି ଆସୁ, ସମ୍ପର୍କରେ ଭଲପାଇବା ବଢ଼ୁ ଏବଂ ସମାଜରେ ସଦ୍ଭାବରଆଲୋକ ବିସ୍ତାର ହେଉ। କାଶତଣ୍ଡୀ ହସୁଛି, ଶରତ ହସୁଛି, ଆଗମନୀଗୀତ ଶୁଭୁଛି—ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଆମ ଭିତରରଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଆମକୁ ଅଧିକ ମାନବିକ, ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳଏବଂ ଅଧିକ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ମଣିଷ ହେବାର ପ୍ରେରଣା ଦେଉ। ଜୟ ମାଆଦୁର୍ଗା।